BULLETIN No.4

The Mehlis Report and Lebanon’s Trouble Next Door
Marlin Dick – Middle East Report
The UN-authorized investigation into the assassination of former Lebanese Prime Minister Rafiq al-Hariri, now well into a second phase of heightened brinkmanship between Damascus and Washington…
Assad of Syria: No More Mr. Nice Guy
Michael Young - The New York Times
BEIRUT In a speech last week, President Bashar al-Assad of Syria took his listeners into a time warp. Distilling the chorus of Arab nationalism, he offered circa-1970 Arab militancy to hint at how he might respond to Syria's most significant challenge of today:
UN Chief: Arab Leaders Worried Syria Could Become the Next Iraq
By the Associated Press
UNITED NATIONS - Secretary-General Kofi Annan, who just returned from the Mideast, said Arab leaders are worried that Syria could become the next Iraq. Annan said on Monday that the issue of Syrian cooperation with an investigation into the assassination of former Lebanese prime minister Rafik Hariri came up in every capital he visited.
Air Force Gen.: Some Iraq Deaths Staged
By LARA SUKHTIAN - ASSOCIATED PRESS WRITER
DUBAI, United Arab Emirates -- A top U.S. Air Force general said Sunday that reports of civilian casualties in Iraq as a result of American military action were exaggerated.
Damascus Journal: What if They Open This Hotel and Nobody Comes?
By Michael Slackman
DAMASCUS, Syria - The bravest man in Syria these days may well be a mild-mannered hotel manager named Markus W. Iseli.
Syria Questions Hariri Probe Credibility
United Press International
Syria's UN delegate Faycal Mokdad questioned the credibility of the inquiry into the slaying of former Lebanese Prime Minister Rafik Hariri.
Border Fighting After Mehlis Rejects Syria Offer
The Daily Star
Israeli troops killed at least three Hizbullah gunmen on Monday during clashes near the Lebanese border in which one Israeli was also killed, Israeli and Lebanese security sources said."Three or four" guerrillas died after storming the border village of Ghajar, exchanging fire with the Israeli garrison there, according to Israeli security sources.
Hezbollah, Israeli Forces Clash on Lebanese Border
By Scott Wilson
Washington Post Foreign Service
JERUSALEM, Nov. 21 -- Israeli forces fought with members of the Islamic group Hezbollah for hours Monday along the Israel-Lebanon border, Israeli military officials said, in the most sustained combat on the northern frontier in five months.
The U.N. Report on Lebanon you Probably haven't Heard of
by Patrick Clawson & Robert Rabil

The U.S. Can Help the Lebanese in their Quest for Sovereignty and Independence

The Daily Star

Lebanon's 62nd Independence Day has taken on a special significance, since it is the first time in over 29 years that the Lebanese are marking the occasion without the presence of Syrian troops. Because Syria's occupation of Lebanon has come to an end, the Lebanese are celebrating their Independence Day this year with a greater sense of freedom and sovereignty.

Lebanon's Invisible Enemy Lies in Wait

By Jessy Chahine

After decades of war, South Lebanon is now at peace. Yet, the land containing the hopes and dreams of a new Lebanon has been poisoned by an invisible enemy buried under the earth."Landmines stand-by for a lifetime waiting for their victim," said Jihad Samhat, Quality Assurance Officer at the United Nations Mine Coordination Center (MACC). "They are considered by some as the best soldiers because they never sleep.
Ariel Sharon, as the Centrist
New York Times - Editorial
The prime minister could not lead Israel toward its national goals as long as he embodied the Likud Party.
Campaign Season Begins in Israel (Part I): Ariel Sharon Bolts from Likud
Washington Institute
David Makovsky analyzes the rationale behind the Israeli premier’s party defection, the likely repercussions for Israeli politics, and the implications for U.S. diplomacy.
New Sharon Party 'Aims for Peace'
BBC
Israeli PM Ariel Sharon says he is starting a new party in order to lay the foundations for a peace deal.
What Sharon Has Done, Israel’s Political Tsunami
Joel Rosenberg, National Review
The “Bulldozer” Sends Tremors Through Israeli Politics
The Economist
Israel's Middle Way
Christian Science Monitor
Sharon has quit Likud to form a new centrist party ahead of spring elections.
Annan: Early Israeli Vote Could Freeze Peace Process
By Reuters
Prime Minister Ariel Sharon's call for early elections could lead to a temporary standstill in the Middle East peace process, UN Secretary-General Kofi Annan said on Monday.
Ariel Sharon Shatters the Israeli Mould
Telegraph
Ariel Sharon has become a mighty mould-breaker, a champion of settlements who eventually concluded that some were not worth the candle, a Likud stalwart who finally abandoned a party which was cramping his style.
Israel Still Abuses the 'No Partner' Myth
By Ron Pundak One year after the death of Palestinian Authority President Yasser Arafat, the biggest surprise is that nearly no one misses him. When Arafat vanished without collective grief and a transfer of power took place with dignity, it appeared that all his successor, Mahmoud Abbas, had to do was keep his promise: one authority, one law, one gun.
Egypt's Muslim Brotherhood Increases Election Gains Despite Arrests
The Daily Star
The Muslim Brotherhood built up its strength as the largest opposition bloc in parliament in Egyptian elections, winning 13 seats despite a crackdown by the authorities, results showed on Monday. The group has now won 47 seats, showing the weight of political Islam as Egypt's strongest opposition

BULLETIN No.3

Inside and Outside Syria, a Debate to Decide the Future
By Anthony Shadid - Washington Post, LONDON
The man who may help decide the future of Syria sits in a tidy, two-story house at the end of a drab street of a London suburb, about 2,200 miles from home.
Outside View: Syria on the Rails
By YOUSSEF M. IBRAHIM - UPI
DUBAI, United Arab Emirates - The French proverb, "The more it changes the more it is the same old thing'' comes to mind as we watch the contortions of the Syrian regime of Bashar Assad in the face of repeated requests by U.N. United Nations investigator Detlev Mehlis looking into who killed Rafik Hariri last February.
Mr. Assad: Time to Save Syria
Ya Lıbnan
Beirut - We have a habit in the Middle East of blaming others for our problems. The problems are within ourselves and we need to recognize this sooner rather than later, in order to solve them with the least amount of damage. We need to start maturing and be responsible for our actions.
SYRIA: For Many Kurds, Statelessness Remains a Way of Life
IRIN
HASSAKE/DAMASCUS - When Gamal Mohammed Kassem, a 32-year old Kurdish farmer born and raised in the north eastern Syrian city of Hassake, needed to travel south to Hama city for surgery, he had to ask a Syrian friend to provide the authorities with a written promise he would return.
Syria and Russia to Boost Business Cooperation
The Syrian-Russian Business Council Sunday conferred on means of enhancing and developing bilateral ties, increasing trade exchange and adopting necessary procedures to open an exhibition on Syrian products due in the Russian district of Sverdlovsk next May.
Global Investment House – Syria Economic & Strategic Outlook I – Monetary Policy and Inflation
The monetary policy in Syria, which was characterized by a multiple fixed exchange rate system, rigid interest rates and a direct government control over the banking system, has witnessed some changes lately which aims at moving towards more flexibility and responsiveness to market conditions.
Ortadoğu''da Resim Netleşirken
Hasan Ünal - Yeniçağ
Dışişleri Bakanı Abdullah Gül''ün aniden Şam''ı ziyaret etmesi pek çok açıdan ele alınması gereken bir gelişme. Şam yönetiminin Hariri suikastıyla ilişkilendirilmesi ve giderek bu rejimi devirmeye yönelik girişimler belirginlik kazanıyor.
Mehlis Discusses Interrogation Locale with Syrian Official
By Leila Hatoum – The Daily Star
UN investigator Detlev Mehlis met with the Syrian Foreign Ministry's legal adviser Riad Daoudi in Barcelona, Spain on Friday to "discuss where six top Syrian officers would be questioned," according to a UN official. UN chief Kofi Annan's spokesperson Stephane Dujarric spoke of the meeting with Mehlis, the chief investigator.
Syria Welcomes Election of Amir Peretz as Leader of Israel's Labor Party
Compiled By Daily Star
Syria regards the election of Amir Peretz as leader of Israel's Labor party as a positive move and believes he could become a negotiating partner, an Arab-Israeli MP said on Friday after talks in Damascus. Talab al-Sana, who traveled to the Syrian capital in defiance of an Israeli ban, said he had met with a number of officials during his week in Damascus.
British Foreign Secretary: "A Military Strike Against Syria is not on the Agenda of any Party"
By Mina Al-Oraibi - Finacial Times
Manama, Asharq Al-Awsat- British Foreign Office Secretary Jack Straw spoke to journalists on return from his visit to Bahrain about Syria, his recent visit to Iraq and the failure of the signing of the Bahrain Declaration.
FM Abdullah Gul's Visit to Syria
Arabic News
Turkish FM Abdullah Gul made a surprised visit to Damascus to meet with his counterpart Al Sharaa and Syrian leader Bashar al-Asad yesterday. This visit is important for two reasons.
Aoun Speaks to Supporters in Washington
By Jihane Abou Chabke – The Daily Star
Kesrouan MP Michel Aoun spoke to Free Patriotic Movement supporters at a Lebanese restaurant in the heart of Washington on Thursday. The former Lebanese Army general, who has been on a visit to the United States since last Monday, urged those gathered to work toward a better and freer Lebanon.
Syria's Desperate Jabs Merely Embarass Allies
By Walid Choucair – The Daily Star
Damascus has embarrassed its allies in Lebanon by deciding to wade deeper into a political confrontation with the international community, on Lebanese soil, with the aim of proving there are political divisions in Lebanon as a result of Security Council Resolution 1636.
Syrian Ambassador to UN Warns Mehlis' Work 'can Take Years'
By Majdoline Hatoum - The Daily Star
Amid accusations that Damascus is trying to delay the UN probe into the murder of former Premier Rafik Hariri, Syrian Ambassador to the UN Faisal Mekdad said the work of the international committee "could take years" to be concluded. In an interview with The Daily Star in New York, Mekdad said "the report, which was highly politicized, said the committee.
Is an Israeli Pollard Possible?
By Amir Oren - Haaretz
Twenty years ago today, a red Mustang carrying a man, a woman, a cat and suitcases, burst onto the access ramp leading to the underground parking lot in the Israeli embassy building in Washington.
Sharon 'Set to Quit Likud Party'
BBC
Israeli Prime Minister Ariel Sharon is to quit the ruling Likud party and start a new party, reports say.
Sharon Is Said to Plan an Exit From His Party
New York Times
Ariel Sharon will quit the governing Likud Party and create a new party to try to win re-election, according to Israeli media.
Sharon to Quit Likud and Form Centrist Party
Guardian
Frustrated Israeli leader will force early elections · Former Labour chief Peres expected to give support
Explainer: Likud after Sharon
Abbas Must Act Like a Sovereign, not a Supplicant
By Geoffrey Aronson – The Daily Star
The liberation strategy of the Palestinian national movement is in crisis. The current situation offers Palestinians unprecedented opportunities for creating space for the sovereign application of Palestinian power, yet the opportunity is in danger of being missed by a leadership and an opposition that is looking forward by looking backward to an undeservedly idealized past that is gone forever.
The Economist: Democracy Taking Root in Mideast
By Agence France Presse
Democracy is taking firm root in the Middle East and North Africa where Iraq, Lebanon and the Palestinians will make great strides in 2006, Britain's influential magazine The Economist predicted Friday. The international weekly news and business magazine's Index of Political Freedom ranked 20 countries on 15 indicators of political and civil liberties for its annual preview of the year ahead.

BULLETIN No.2

Why is this Man Smiling?

By Douglas Davis - Jerusalem Post

With all the cards stacked against him, Bashar Assad is lucky to still be in office.

Careful with Syria
By David Ignatius
DAMASCUS -- In the United Nations' looming confrontation with Syria, it's hard to define the best strategy but easy to identify the worst one: the imposition of general economic sanctions that would hurt the Syrian people while allowing the ruling clique to grow even richer.

The Limits of Sovereignty
By Carroll Andrew Morse
Syria has accidentally placed itself at the center of the debate about the limits of sovereignty and the legitimacy of collective action. On February 14, Rafik al-Hariri, former Prime Minister of Lebanon, was killed by a car bomb in Beirut. Al-Hariri was the leading Lebanese politician opposing the imposition of a Syrian controlled government over Lebanon.

Syria must Choose Pragmatism over Isolation
by Rime Allaf
"It is nevertheless interesting to note that Lebanese enthusiasm for the humiliation of the Syrian regime seems to have abated somewhat, now that the extent of the stakes becomes clearer, and that more people realize Lebanon wouldn't survive unscathed from chaos in Syria.

Iraq Seeks Iran's Help with Syria over Insurgents
TEHRAN, Nov 17 (Reuters)

A senior Iraqi security official urged Iran on Thursday to use its influence with Damascus to help stop the flow of foreign fighters crossing into his country from Syria.

Gül’ün Suriye Çıkarması Ankara’yı Umutlandırdı, Washington İhtiyatlı
Türkiye ve ABD, Dışişleri Bakanı Abdullah Gül’ün günübirlik ‘sürpriz’ Şam ziyareti sonrası ‘uluslararası toplumun beklentilerinin’ iletildiği Suriye Cumhurbaşkanı Beşar Esad’ın bir an önce somut adımlar atmasını bekliyor.

Şam'a Mesaj Götürmedim
Dışişleri Bakanı Abdullah Gül, önceki günkü sürpriz Suriye ziyaretinde kimsenin mesajını götürmediğini söyledi.

Suriye, Esad için Seferber
Hariri suikastı yüzünden baskı altındaki Suriye lideri Esad, uluslararası topluma karşı halkını seferber etti. Çocuklar oturma eylemi, mahkûmlar ise Esad için üç günlük açlık grevi başlattı.

BULLETIN No.1

Turkey Pushes Syria to Cooperate with UN Probe

Compiled by Daily Star staff

Turkish Foreign Minister Abdullah Gul made a surprise visit to Damascus on Wednesday to push Syria into cooperating with the UN probe into the murder of former Lebanese Prime Minister Rafik Hariri.

US Advocates for Jailed Syrian
Kamal Labwani was arrested after he returned from Washington.
By Rhonda Roumani Correspondent of The Christian Science Monitor

DAMASCUS – Soon after he stepped off the airplane here on his return trip from Washington, Syrian opposition activist Kamal Labwani was promptly arrested.

Striking a Syrian Pose?

Hezbollah looks to explain its photo op with a subject of the Mehlis probe.

by Seth Colter Walls

THE LEBANESE militia-cum-political party Hezbollah has been called of a lot of things in its day. To Lebanon's poorest citizens, the Shiite "Party of God" is commendable for its practice of stepping in to provide social services whenever Lebanon's ever-fumbling government drops the ball. (The party's roadside donation boxes are emblazoned with a pair of cupped hands reminiscent of the Allstate logo.) Alternatively, the Bush administration says Hezbollah is a terrorist organization with "American blood on its hands."

Sex, Shopping and the Death of a Regime

Mark LeVine

Syria is under threat more from internal problems than American challenges. Its economy is a mess and ripe for the picking by the relentless forces of globalization, which will exacerbate the rifts within the country's military-merchant complex. Throw in a disenchanted, and frustrated - in more ways than one - youth, and the regime is in trouble.

More at Stake Than Regime Change

By Conn Hallinan

In wake of a United Nations investigation implicating a number of Syrian and Lebanese officials in the assassination of former Lebanese prime minister Rafik Hariri, the Bush administration is calling for international sanctions and leaking dark hints of war.

Suriye'yi Bekleyen İkilem

Suriye hem bölgesinde hem de uluslararası alanda hiçbir zaman olmadığı kadar izole olmuş bir konumdadır. 2001 yılında “Şam Baharı” olarak adlandırılan reform sürecini rejimin bastırmasıyla Beşar Esad Suriyesi önce Avrupa Birliği’nin desteğini kaybetmişti. Savaş sonrası süreçte Irak’a yönelik uyguladığı politikalar nedeniyle ABD’nin artan tepki ve tehditleriyle karşılaştı. En son Hariri suikastıyla beraber Mısır ve Suudi Arabistan gibi Arap devletlerinin de desteğini kaybeden Suriye konusunda tüm uluslararası toplumda ortak bir fikir oluşmuştur. Suriye’ye baskı uygulamak açısından fırsat sunan bu ortam ABD tarafından yoğun olarak kullanılmaktadır. Irak’a askeri müdahalede bulunmadan önceki yaklaşımlarının aksine Suriye’ye yönelik baskı politikasında bir meşruiyet arayışında olduğu gözlenen ABD, Birleşmiş Milletler kararlarını da arkasına almaya çalışmaktadır.

Bu çerçevede özellikle ABD’nin çalışmaları sonucu Birleşmiş Milletler çerçevesinde oluşturulan Hariri suikastını araştırmak komisyonunun hazırladığı rapor geçen ay içinde Güvenlik Konseyi’ne sunuldu. Komisyonun başındaki Alman savcı Detlev Mehlis’in adıyla anılan rapor etrafında Suriye üzerindeki baskı her geçen gün yoğunlaşmaktadır. Suriye konusunda çeşitli yaptırımların uygulanmasından askeri müdahale yoluyla bir rejim değişikliğine kadar çeşitli senaryolar tartışılmaktadır. Nasıl bir senaryo gerçekleşirse gerçekleşsin önümüzdeki dönemde Suriye’nin bir kriz ortamına girmesi kesin gözükmektedir.

Komisyonun sunduğu “Mehlis Raporu” geçici bir rapordur. Raporun son hali 15 Aralık tarihinde Güvenlik Konseyi’ne sunulacaktır. Bu geçici rapora bakarak son haline ilişkin bazı sonuçlara ulaşılabilir. Şu kesindir ki Suriye Hariri suikastıyla bağlantılı bulunacaktır. İlk aşamada altı üst düzey Suriyeli görevlinin adı geçmektedir. Burada adı geçen kişiler gerçekten önemli isimlerdir. Özellikle Askeri İstihbarat Başkanı Asıf Şevket isminin raporda geçmesi, Suriye adına ya uluslararası baskılara maruz kalma ya da rejim içi bir çatışmayı gündeme getirme potansiyeline sahiptir. Zira Asıf Şevket rejimin en önde gelen kişilerinden biridir. Beşar Esad’ın ablası Büşra Esad’ın kocası olması nedeniyle Esad ailesi içinden bir isimdir. Beşar Esad’ın kardeşi Mahir Esad’la beraber Suriye’de en güçlü isim olarak bilinmektedir. Bu nedenle Asıf Şevket’in de sorgulanacaklar listesinde olması sorun yaratabilir. Eğer Mehlis raporunda Asıf Şevket ve hatta Mahir Esad suikasttan sorumlu bulunurlarsa uluslararası bir mahkemede yargılanmaları konusunda bir taleple karşılaşacaklardır. Bu isimlerin sorgulanmasına izin verilse dahi uluslararası bir mahkemede yargılanmak istenmesi Suriye’yi büyük bir ikilem içine sokacak, her halükarda bir kriz ortamına sürükleyecektir. Asıf Şevket’in konumu nedeniyle uluslararası bir mahkemede yargılanması talebine olumsuz yaklaşılması daha olası gözükmektedir. Böyle bir durumda Suriye işbirliği yapmadığı gerekçesiyle baskı, izolasyon ve hatta BM yaptırımlarıyla karşı karşıya kalabilir. Eğer ki yargılanmasına izin verilirse bu sefer rejim içi bir mücadele, ayrılık oluşabilir. Suriye yönetimi içinde liderlik mücadelesi ve ayrılıklar yaşandığına dair çıkan yazılar bu olasılığı desteklemektedir. Buna göre Beşar Esad, kardeşi Mahir Esad ve Asıf Şevket etrafında şekillenen bir mücadelenin yaşandığı ifade edilmektedir. Gerçekten de Suriye gibi belli bir gruba dayalı iktidar yapılanmalarında baskının yoğunlaşmasıyla beraber grup içi ayrışımların, karşılıklı şüphenin oluşması muhtemeldir. Dolayısıyla bu süreç Suriye’de içerden bir değişimi gündeme getirebilir.

Bu olasılıklar çerçevesinde Suriye’nin geleceğine ilişkin olarak bir genellemeye gidilecek olursa iki senaryo/model geliştirebilir: “Libya modeli” ve “Irak modeli”.

“Libya modeli”ne göre, Beşar Esad Libya Devlet Başkanı Muammer Kaddafi’nin Irak Savaşı sonrası süreçte ABD ve Batı’yla geliştirdiği ilişkilere benzer bir şekilde tam işbirliğine giderek tüm taleplere karşılık verecektir. Kaddafi’nin Lockerbie davasında sorumluluğunu kabul etmesi ve kurbanlara tazminat ödemeyi kabul etmesi gibi Esad da Hariri suikastındaki Suriye rolünü kabul ederek sorumluları teslim edecektir. Böylece yine aynen Libya örneğinde, ambargonun ve uluslararası izolasyonun sona ermesi gibi Suriye de Batı’yla daha yakın bir ilişki dönemine girerek kriz ortamından kurtulacaktır. Bu olasılığın önündeki engel yukarıda anlatılmaya çalışılan Suriye’nin kendi iç dinamikleridir.

Irak modelinde ise Suriye aynen Saddam Hüseyin yönetiminin Irak Savaşı öncesi süreçte olduğu gibi taleplere tam olarak karşılık vermeyecek ve gerginlik sürekli tırmanacaktır. Bu süreç sonuçta ABD ve belki bu sefer daha geniş katılımlı bir askeri müdahaleyle sonuçlanacaktır. Dış müdahale yoluyla Suriye’de bir rejim değişikliği gerçekleşecektir. Bu olasılığı zorlaştıran en önemli etken ABD’nin Irak’taki durumudur. Bunun yanında Suriye’de eğer rejim yıkılırsa yeni yönetim alternatiflerinin olmaması ya da olanın da İslamcılar olması gibi seçenekler askeri müdahale ve rejim değişikliği senaryosunun gerçekleşme olasılığını zayıflatmaktadır.

Peki ABD ne istemektedir? ABD kısa vadede Suriye’nin bölgesel politikalarında değişim sağlamaya çalışmaktadır. Bunlar içinde en önemli konu tabi ki “Irak’taki direnişe destek” konusudur. Lübnan ve radikal Filistinli örgütlere verilen destek konusu ABD açısından şimdilik stratejik öneme sahip konular değildir. Şu an için öncelikli konu Irak’ta güvenlik ve istikrarın sağlanmasıdır. Bu konuda Suriye’nin politikasında değişimler sağlama büyük önem taşımaktadır. Irak’ta ele geçirilen direnişçilerin büyük çoğunluğunun Suriye sınırından geçerek Irak’a sızmış olması direnişin Suriye boyutunu açıkça ortaya koymaktadır. ABD’nin Suriye’ye “sınırlarını kontrol et” şeklindeki taleplerine karşılık “tüm sınırları kontrol etmenin imkansızlığı” savunmasının getirilmesi bir anlamda sızmaların Suriye tarafından kabul edilmesi anlamına da gelmektedir.

Bunun yanında ABD Suriye’de yeni bir rejim/yönetim görmek istemektedir. Fakat buna yönelik olarak izlenen strateji Irak’tan farklı olacak yani askeri müdahale gündeme gelmeyecektir. Amaç baskı ve izolasyonu artırarak Suriye’yi içerden bir dönüşüme zorlamaktır. Rejim değişikliğini mevcut devlet mekanizmasını yıkmadan gerçekleştirmek ABD açısından daha uygun görülebilir. Irak tecrübesinde görüldüğü gibi yeni bir devlet inşası sürecinin maliyeti ağır olabilir.

Suriye kendisine yönelik rejim değişikliği girişimlerine karşılık radikal İslam kozunu oynamaktadır. Yönetimin alternatifi olarak İslamcılar en güçlü olasılık şeklinde gösterilmektedir. Verilmek istenen mesaj “bizimle müzakere etmezseniz El Kaide ile müzakere etmek zorunda kalırsınız”dır. Bunun yanında rejimin yıkılmasının hem Suriye’yi hem de tüm bölgeyi kaosa sürükleyeceği şeklinde bir düşünce yaratılmaya çalışılmaktadır ki bu olasılık gerçekten de yüksektir.

Mehlis raporunun ardından Suriye’yi zor günler beklemektedir. Anlatılan ikilemler çerçevesinde Suriye’nin nasıl bir politika izleyeceği ülkenin geleceğinde radikal değişimler yaratabilir. Bakalım müthiş bir kriz yönetimi ustası olan Hafız Esad’ın oğlu Beşar Esad bu krizi nasıl atlatacak.

Hariri Suikastının İlk “Kurban”ı Suriye İçişleri Bakanı Gazi Kenan

Suriye İçişleri Bakanı Gazi Kenan’ın intiharı, son aylarda gelişen Lübnan olayları bağlamında büyük önem taşımaktadır. Zira Kenan, içişleri bakanı sıfatından ziyade 1982 yılından 2003 yılına kadar Lübnan’da sürdürdüğü görevle tanınan bir şahsiyetti.

Asker kökenli Kenan, 1982 yılına kadar Homs şehrindeki Suriye istihbaratının başı olarak görev yapmış ve bu yıldan itibaren de Lübnan’daki Suriye İstihbarat Servisi’nin başına getirilmiştir. 1980-90’lar boyunca Suriye’nin Lübnan’daki etkinliğine paralel olarak Lübnan’ı arka planda gerçekte yöneten kişi olarak öne çıkmıştır. Suriye muhaliflerine karşı tüm gizli eylemlerin hem fikir babası hem de düzenleyicisi olarak bilinmektedir. Lübnan siyasetindeki etkisi o dereceye yükselmiştir ki; Lübnan Devlet Başkanı'nın seçimi bile direk onun onayına bağlıydı.

Gazi Kenan’ın geçmişi, ölümünü daha tartışılır bir noktaya getirmektedir. Çünkü her ne kadar Suriye Lübnan’dan askerlerini çekmiş olsa da, bu ülkede süren etkinliği uluslararası toplumda önemli bir tartışma konusudur. Özellikle Hariri suikastı sonrası gündeme gelen konu, önümüzdeki haftalarda yeniden ön plana çıkacaktır. Detlev Mehlis başkanlığındaki BM Hariri Suikastı Araştırma Komisyonu, raporunu gelecek hafta (eğer erteleme olmazsa) BM Genel Sekreteri Kofi Annan’a sunacaktır. Muhtemelen bu raporda Suriye’nin suikastla bağı olduğu ortaya konacak, adı geçecek kişilerin başında da Gazi Kenan gelecektir. Yukarıda anlatıldığı gibi Kenan, Suriye’nin Lübnan politikasının baş aktörü konumundaydı ve onun bilgisi dışında Lübnan’da bir eylemin gerçekleşmesi imkansızdı. Hariri suikastı dahil halen Lübnan'da gerçekleşen saldırılarda Suriye’nin parmağı varsa, bunu en iyi bilen, hatta yöneten kişilerden biri de Gazi Kenan olmalıydı.

Bu bilgiler ışığında intihar olayına bakıldığında güçlü olasılık, bunun bir intihardan ziyade siyasal bir cinayet olduğudur. Amaçlanansa, Suriye rejiminin muhtemelen bağlantılı bulunacağı bir rapor öncesinde ilk adımı atarak üzerindeki baskıları azaltmaktır. Suriye’nin Lübnan’daki eylemlerinin baş aktörü “kurban” verilerek, olayın Suriye rejimiyle bağı ortadan kaldırılmaya çalışılıyor olabilir. Böylece Hariri suikastındaki Suriye bağlantısı “kişiselleştirilmiş” olmaktadır. Beşar Esad’ın CNN televizyonuna verdiği röportajdaki açıklamaları bu yaklaşımı güçlendirmektedir. Esad “Suriye’nin Hariri suikastıyla ilgisi olmadığını, ancak karışan ‘kişiler’ varsa bunların cezalandırılacağını” söylemiştir. Böylece suçlu bulunacağını bildiği bir rapor öncesinde tedbirini alarak, olayı farklı bir noktaya taşımıştır. Böyle bir durumda kurban verilmesi gerekiyorsa, en uygun kişi Lübnan denince akla gelen ilk isim olan Gazi Kenan’dır. Ayrıca suikastın muhtemel failinin ölmüş olması, Suriye’yi baskı sürecinde rahatlatacaktır.

Orta Doğu coğrafyasında gurur ve utanç nedeniyle intihar olaylarının çok yaygın olmadığı ve bundan önce de Suriye’de bazı üst düzey politikacıların “intihar ettiği” düşünülecek olursa, siyasal bir cinayet ihtimali güçlenmektedir. Suriye gibi kapalı güvenlik devletlerinde bu tür gizli eylemlerin gerçekleştirilmesi çok daha kolaydır. Eğer gerçekten bir intihar söz konusu ise, Gazi Kenan raporla beraber “kurban” edileceğini anlayarak böyle bir yola başvurmuş olabilir.

Hangi ihtimal doğru olursa olsun Gazi Kenan’ın ölümü, Suriye Baas rejimi içinde muhafazakar kanat olarak bilinen ve değişime direnen kesimin zayıflaması anlamına gelmektedir. Gazi Kenan en güçlü ve ateşli muhafazakar isim olarak biliniyordu. Sonuçta Kenan’ın ölmesi/öldürülmesi Batı’ya bir mesaj niteliği de taşıyabilir ki bu da, tüm “engellerin kaldırılacağı” ve değişimin kaçınılmaz olduğudur.

“Olağan Şüpheli” Suriye

Önümüzdeki haftalarda Suriye konusunda yeni bir krizin ortaya çıkması beklenebilir. Yavaş yavaş altyapısı oluşturulmaya başlanan ortam, Ekim ayı sonlarına doğru BM Hariri suikastı soruşturma komisyonu raporunun açıklanmasıyla en üst düzeye ulaşacaktır. Alman savcı Detlev Mehlis başkanlığında yürütülen soruşturmanın ilk sonuçlarına göre bazı Suriyeli üst düzey güvenlik görevlilerinin suikastla bağlantılı olduğu tespit edilmiştir.

Raporun açıklanmasının yaklaşmasıyla beraber bu sürece paralel olarak Suriye üzerinde baskıyı artırma girişimleri de başlamıştır. Hatta Hariri suikastı soruşturmasının Esad rejimini sonlandırabileceği bile tartışılmaktadır. Tam da bu ortam içinde ABD’nin Irak Büyükelçisi Halilzad’ın Suriye’ye yönelik olarak “sabrımız taşıyor” açıklaması gelmiştir. Askeri müdahalenin gündemde olup olmadığına ilişkin bir soruya ise “tüm seçenekler masada, çok fazla üzerinde durmak istemiyorum, onlar ne demek istediğimi anlamışlardır” şeklinde cevap vermiştir. Aynı yönde ifadeler ABD Başkanı George Bush’tan da gelmiştir. Bush “Suriye’nin artan bir şekilde izolasyonla karşı karşıya kalacağını” söylemiştir. Bunun için de iki gerekçe göstermiştir. İlki Irak’ın güvenliği bağlamında Irak hükümetiyle işbirliği yapmaması ve ikinci olarak da Lübnan’daki faaliyetleri konusunda açık olmamalarıdır.

Suriye üzerindeki baskının artmaya başladığı bu ortam, Suriye lideri Beşar Esad’ın BM Zirvesi’ne katılmak üzere gerçekleştireceği New York ziyaretini iptal etmesine neden olmuştur. Suriye, BM Zirvesi’ni içinde bulunduğu izole ortamdan kurtuluş için bir fırsat olarak görüyordu. Beşar Esad, muhtemelen modern görünümlü İngiltere doğumlu karısı Esma Esad’la beraber genç reformcu Arap lider imajı vermeye çalışacaktı. Ancak son anda Esad’ın zirveye katılımının iptal edildiği açıklandı. Suriye yönetimi zirvenin izole konumdan kurtulmaktan öte bunu pekiştireceğini düşündüğü için böyle bir karar almış olabilir. Zira zirve öncesinde Batı basınında ABD’nin Esad’la görüşmeyeceği ve Avrupa’yla Arap liderlerin de görüşmemesi yönünde baskı yapacağı haberleri yer almıştı. Bunun yanında ABD Dışişleri Bakanı Condoleezza Rice’ın Suriye’nin davet edilmeyeceği ve bu ülkenin tartışılacağı bir toplantı düzenlemeyi planladığı da iddia edilmişti. Bunların yanında ziyaretin iptali konusunda değişik iddialar da gündeme gelmiştir. Bunlar içinde en önemlisi Beşar Esad’ın eğer New York’a giderse ve aynı tarihte Mehlis’in raporu yayımlanarak suçlu bulunursa tutuklanma ihtimalinin olmasıdır. Bir diğer neden de, ülke içinde de zor bir konumda olan Esad’ın Şam’ı terk ederse bir karışıklık çıkma olasılığı olabilir. Genel olarak tüm bu gerekçelerin bir araya gelerek ziyaretin iptaline neden olduğu söylenebilir.

Yazının başında da belirtildiği gibi Hariri soruşturmasının Esad rejimini sonlandırabileceği dahi tartışılmaktadır. Bu tartışmalara paralel olarak rejim içinde ayrılıklar yaratmaya yönelik haberler de yine Batı basınında yer almaktadır. Bunlar içinde en önemlileri, Paris’ten yayımlanan Intelligence Online isimli haber bülteninde Suriyeli üst düzey bir istihbarat görevlisinin Fransa’ya kaçtığı ve Hariri suikastında kullanılan Slovakya yapımı bombalarla ilgili bilgiler verdiği iddiası olmuştur. Bunun dışında Suriye hakkında çıkan yazılarda rejim yöneticilerinin birbirlerini soruşturma komisyonuna “ispiyonlamaya” başladığı şeklinde yorumlar yapılmaktadır. Zira Mehlis, soruşturma kapsamında Şam’a da giderek burada üst düzey yetkililerle görüşmüştür. Bu haberlerin gerçek olma ihtimali yanında, yönetimde bir şüphe ortamı oluşturulmaya da çalışılabilir. Zaten korku ve şüphe üzerine kurulu rejim içinde panik yaratarak çözülme sürecini hızlandırma amacı taşınıyor olabilir.

Bir diğer gelişme de Baas rejimi alternatiflerinin yoğun olarak gündeme gelmesidir. ABD’nin alternatif isimlerle resmi temaslara geçtiği ifade edilmektedir. ABD’nin alternatif olarak düşündüğü isimlerin başında Ferit Kadri gelmektedir. Kadri halen ABD’de yaşamaktadır. Kendisinin Suriye içinde herhangi bir etkinliği ya da gücü bulunmamaktadır. ABD’nin istediği “demokratik” yönetim anlayışını benimseyen Kadri açık bir şekilde askeri müdahaleyi savunmaktadır. Gündeme getirilen bir diğer alternatif isim de İspanya’da sürgünde yaşayan Hafız Esad’ın kardeşi Rıfat Esad olmuştur. Yine bu isimle de Ulusal Güvelik Konseyi yetkililerinin temasa geçtiği belirtilmektedir. Rıfat Esad, Kadri’nin aksine Suriye içinde etkinliğe sahip bir isimdir. Bu isimlerin ve temasların gündeme getirilmesi Suriye yönetimi içinde muhtemelen derin kaygı ve korkuya yol açmaktadır.

Suriye şöyle bir ikilem içindedir. ABD’nin isteklerini karşılar ise bu durumda kendisini savunacak tüm araçları da kaybetmiş olacaktır. Bu da onu güçsüz kılarken müdahaleye daha açık bir hale sokacaktır. İstekler yerine getirilmediği oranda da üzerindeki uluslararası baskı artmaktadır. Reform konusunda da aynı ikilem içindedir. Gerçek bir reform süreci içerde gücü kaybetmesine neden olacaktır. Bu ortam Suriye’nin dış ilişkilerinde “rutin bir sürecin” oluşmasına neden olmuştur. Dönemsel olarak Suriye üzerindeki baskı artmakta ve buna paralel olarak Suriye tarafından uluslararası toplumun talepleri doğrultusunda adımlar gelmektedir. Bahsedilen ikilem dolayısıyla bu adımlar köklü ve samimi olmaktan uzak oldukları için de krizin dönemsel olarak atlatılmasını sağlamakta ancak sorunu kökten çözememektedir. Bu süreç yavaş yavaş Batı’nın ve özellikle de ABD’nin Suriye’ye yönelik inancını kaybetmesine, baskı ve müdahaleye dayalı anlayışın güç kazanmasına yol açmaktadır.

Sonuç olarak, Hariri suikastı soruşturmasının sonuçları Suriye’yi yeni bir kriz ortamı içine sürükleyecek gibidir. Suriye, raporun açıklanmasının ardından uzun süreli uluslararası yaptırımlarla ve izolasyonla karşı karşıya kalabilir.